بازار فولاد در دوراهی سیگنال های متناقض؛ پیش بینی و تحلیل هفته های آینده

بازار فولاد ایران در اواخر خرداد و ابتدای تیرماه ۱۴۰۵ وارد فازی کاملا استثنایی شده که شاید بتوان آن را «پارادوکس زنجیره» نامید؛ وضعیتی که در آن مواد اولیه گران تر می شوند، اما محصولات نهایی در مسیر نزول قرار می گیرند. سنگ آهن و آهن اسفنجی در بورس کالا با رشد قیمت مواجه شده اند، در حالی که میلگرد، تیرآهن و ورق گرم در همین بازه کاهش یافته اند. این شکاف به خودی خود نشانه ای از ناهماهنگی عمیق میان دو سر زنجیره فولاد است؛ ناهماهنگی که اگر برطرف نشود، می تواند به فشار جدی بر حاشیه سود کارخانه های فولادی تبدیل شود.

در کنار این تعارض قیمتی، حجم معاملات در اغلب حلقه های زنجیره کاهش محسوسی داشته است. خریداران به جای ورود فعال به بازار، ترجیح می دهند در حاشیه بایستند و منتظر تکلیف متغیرهایی باشند که مستقیما بر هزینه تولید و قدرت خریدشان اثر می گذارد؛ نرخ ارز، تحولات دیپلماتیک، وضعیت محدودیت های انرژی در تابستان پیش رو و قیمت های جهانی فولاد. این تردید جمعی، بازار را به یک حالت انجماد نسبی برده که از آن می توان به «اعتصاب خرید» تعبیر کرد.

آنچه در ادامه می آید، تحلیل جامعی است از ابعاد مختلف این وضعیت پیچیده؛ از سیگنال های صعودی و نزولی گرفته تا نقش بورس کالا، اثر ارز، رکود ساخت و ساز، صادرات و محدودیت انرژی، به همراه چشم انداز کوتاه مدت و میان مدت و سناریوهای محتمل برای هفته پیش رو.

خلاصه وضعیت امروز بازار فولاد

بازار فولاد ایران در روزهای اول تیرماه ۱۴۰۵ در وضعیت ثبات شکننده قرار داشت. تمامی محصولات میلگرد در اول تیر بدون تغییر قیمت عرضه شدند؛ این ثبات ظاهری اما نه نشانه تعادل، بلکه ادامه فضای انتظاری حاکم بر بازار است. خریداران تمایلی به خرید غیرضروری ندارند و تولیدکنندگان نیز از اعمال تغییرات ناگهانی در نرخ پرهیز می کنند تا بازار را بیش از این بر هم نریزند.

در هفته منتهی به پایان خرداد، تیرآهن سایز ۱۸ ذوب آهن اصفهان از محدوده ۲۰ میلیون و ۷۲۷ هزار تومان به حدود ۲۰ میلیون و ۵۴۵ هزار تومان رسید؛ میلگرد سایز ۱۶ ذوب آهن نیز در همین بازه حدود ۱۲۰۰ تومان کاهش داشت. ورق سیاه فولاد مبارکه به محدوده ۱۰۴ هزار تومان رسید. در بورس کالا، ۸ تیرماه بیش از ۱۴۱ هزار تن فولاد در تالار صنعتی عرضه شد، اما حجم قراردادهای منعقدشده با این میزان عرضه همخوانی نداشت و شکاف عرضه تقاضا همچنان برقرار بود.

مهم‌ترین سیگنال‌های نزولی بازار آهن

افت قیمت محصولات نهایی در برابر رشد مواد اولیه

در حالی که سنگ آهن و آهن اسفنجی در حال رشد بودند، میلگرد، تیرآهن و ورق گرم کاهش قیمت داشتند. این واگرایی نشان دهنده ضعف تقاضا در سمت مصرف کننده است و به تولیدکنندگان فشار می آورد که قیمت های پایین تری برای محصولات نهایی بپذیرند.

کاهش حجم معاملات در بورس کالا

در تالار صنعتی بورس کالا، بخش بزرگی از عرضه های میلگرد معامله نشد و تنها کسر کوچکی از عرضه موجود خریدار پیدا کرد. این مازاد عرضه نسبت به تقاضا، نشانه ای آشکار از رکود معاملاتی است که اگر ادامه یابد، تولیدکنندگان را مجبور خواهد کرد برای فروش موجودی، قیمت ها را کاهش دهند.

رکود بخش ساخت و ساز

بخش مسکن و ساخت و ساز، بزرگ ترین مصرف کننده میلگرد، تیرآهن و پروفیل است. افزایش هزینه زمین، دستمزد، هزینه حمل و نقل و عوارض مختلف، حاشیه سود ساخت و ساز را به شدت فشرده کرده است. انبوه سازان و پیمانکاران خرید مقاطع فولادی را به تعویق می اندازند و ترجیح می دهند با کوچک ترین مقدار موجودی کار کنند.

فشار روانی کاهش نرخ ارز در مقاطع خاص

در برخی مقاطع سال، اخبار مثبت دیپلماتیک یا توافقات ارزی منجر به کاهش دلار و در نتیجه کاهش انتظارات تورمی می شود؛ این موضوع بر قیمت مواد اولیه وارداتی و نرخ پایه بورس کالا اثر نزولی می گذارد.

جدول شماره ۱: عوامل مؤثر بر قیمت فولاد

عامل	جهت اثر	میزان اثر	احتمال وقوع
رشد قیمت سنگ‌ آهن و آهن‌ اسفنجی	افزایشی	زیاد	بالا (اکنون در جریان)
کمبود عرضه شمش بلوم	افزایشی	متوسط تا زیاد	بالا
محدودیت برق و گاز در تابستان	افزایشی	زیاد	بالا
رشد نرخ دلار	افزایشی	بسیار زیاد	متوسط
صادرات تقویت‌ شده فولاد	افزایشی	متوسط	متوسط
رکود بخش ساخت‌ و ساز	کاهشی	زیاد	بالا (اکنون در جریان)
مازاد عرضه در بورس کالا	کاهشی	متوسط	بالا
کاهش نرخ ارز از مذاکرات	کاهشی	بسیار زیاد	متوسط
افت قیمت جهانی فولاد	کاهشی	متوسط	متوسط
تزریق سیمان چین به بازار منطقه	کاهشی	کم تا متوسط	پایین

بررسی تاثیر نرخ ارز بر بازار فولاد

نرخ ارز همچنان مهم ترین متغیر تعیین کننده جهت کلی بازار فولاد ایران است. رابطه دلار و قیمت مقاطع فولادی هم از کانال واقعی هزینه تولید عمل می کند، هم از کانال روانی انتظارات تورمی. زمانی که دلار بالا می رود، هم هزینه مواد اولیه وارداتی یا مرتبط با قیمت های جهانی افزایش می یابد، هم معامله گران بازار را صعودی می بینند و خریدهای احتیاطی انجام می دهند.

در فروردین ۱۴۰۴، نرخ ارز نوسانی شدید بین محدوده های مختلف داشت. اخبار مذاکرات دیپلماتیک که در آن مقطع جریان داشت، بارها بازار را به طرف های متضاد هل داد. در تیر ۱۴۰۵ نیز همین حساسیت وجود دارد؛ هر خبر سیاسی مثبت یا منفی درباره مذاکرات بین المللی ایران بلافاصله در قیمت دلار منعکس می شود و این تغییر در عرض ۲۴ ساعت در بازار فولاد احساس می شود.

نکته مهم آن است که قیمت گذاری بسیاری از محصولات فولادی در بورس کالا بر اساس نرخ نیمایی ارز انجام می شود. اگر دلار در مسیر کاهشی قرار بگیرد، نرخ پایه عرضه در بورس هم کاهش می یابد و این به نوبه خود بر قیمت بازار آزاد فشار نزولی وارد می کند. در مقابل، اگر دلار از کانال ۲۰۰ هزار تومان عبور کند، موج صعودی قیمت ها در کل زنجیره فولاد قابل انتظار است.

تحلیل نقش بورس کالا در روند قیمت های محصولات فولادی

بورس کالای ایران نقش دوگانه ای در بازار فولاد و قیمت آهن آلات دارد؛ هم به عنوان آینه ای که وضعیت واقعی عرضه و تقاضا را نمایش می دهد و هم به عنوان مرجع قیمت گذاری که بازار آزاد به آن رجوع می کند. در هفته های اخیر، معاملات بورس کالا تصویر روشنی از چالش های صنعت ارائه داده است؛ مازاد عرضه، معاملات کم عمق و تولیدکنندگانی که میان حفظ نقدینگی و دفاع از نرخ های قبلی گرفتار شده اند.

در تالار صنعتی بورس کالا، ۸ تیر ۱۴۰۵ بیش از ۱۴۱ هزار تن فولاد عرضه شد. علاوه بر این، در تالار صادراتی کیش بیست هزار تن بلوم و بیلت فولادی روی میز فروش رفت. این ارقام نشان می دهد که تولیدکنندگان موجودی قابل توجهی برای فروش دارند، اما خریداران آن طور که باید وارد نمی شوند.

فرمول قیمت گذاری در بورس کالا برای میلگرد، ۱۱ درصد بالاتر از میانگین قیمت هفتگی شمش فولادی است، با سقف رقابت ۱۰ درصدی. برای تیرآهن، نبشی و ناودانی این مقدار ۱۴ درصد بالاتر از شمش است. ورق گرم نیز ۹۵ درصد قیمت جهانی تعیین می شود. این فرمول ها یعنی هر تغییر در قیمت شمش یا نرخ ارز نیمایی، مستقیماً در قیمت پایه بورس منعکس می شود.

جدول شماره ۲: شاخص‌های کلیدی بازار فولاد

شاخص	وضعیت فعلی	اثر بر بازار
قیمت میلگرد	کاهشی (حدود ۱۰۰۰-۱۲۰۰ تومان افت هفتگی)	فشار نزولی بر درآمد تولیدکننده
قیمت تیرآهن ۱۸ ذوب‌آهن	حدود ۲۰.۵ میلیون تومان (کاهشی)	کاهش حاشیه سود
قیمت ورق گرم مبارکه	حدود ۱۰۴ هزار تومان (کاهشی)	فشار روی صنایع پایین‌دست
قیمت سنگ‌آهن	افزایشی	افزایش هزینه تولید
آهن اسفنجی	افزایشی	فشار بیشتر بر حاشیه سود
عرضه شمش بلوم	کمبود ۲۰ تا ۸۰ درصدی	محدودیت تولید نهایی
حجم معاملات بورس کالا	کاهشی	رکود معاملاتی
نرخ ارز (دلار)	نوسانی با تمایل به ثبات	عامل اصلی جهت‌دهنده
رکود ساختمانی	ادامه‌دار	کاهش تقاضای مصرفی
محدودیت انرژی	فصلی در حال نزدیک شدن	کاهش عرضه در تابستان

بررسی وضعیت عرضه و تقاضا در بازار فولاد

وضعیت عرضه و تقاضا در بازار فولاد ایران در تیر ۱۴۰۵ تصویری دوقطبی دارد و بازار آهن در دوراهی گیر کرده است. در سمت عرضه، ظرفیت تولید فولاد کشور همچنان قابل توجه است و تولیدکنندگان موجودی های مازادی دارند که در بورس کالا عرضه می کنند. در سمت تقاضا اما داستان متفاوت است؛ توزیع کنندگان به سمت خریدهای کوتاه مدت و کاهش موجودی انبار حرکت کرده اند تا در برابر نوسانات احتمالی کمتر آسیب پذیر باشند. خریداران پروژه ای نیز استراتژی خرید مرحله ای را در پیش گرفته اند.

اما نکته مهم تر آن است که تقاضا در ایران دو جنس دارد؛ تقاضای مصرفی که از پروژه های ساختمانی، صنعتی و زیرساختی ناشی می شود، و تقاضای سرمایه ای که خریداران برای حفاظت از ارزش دارایی در برابر تورم انجام می دهند. در شرایط کنونی هر دو جنس تقاضا ضعیف شده اند؛ پروژه های ساخت و ساز کُند پیش می روند و خریداران سرمایه ای نیز در انتظار روشن تر شدن آینده ارز و اقتصاد هستند.

تاثیر رکود ساخت و ساز بر بازار آهن

بخش ساخت و ساز مصرف کننده اصلی میلگرد، تیرآهن، پروفیل، نبشی و ناودانی در ایران است. رکود این بخش یعنی رکود مستقیم در تقاضا برای این محصولات. در سال های اخیر افزایش هزینه زمین، دستمزد، حمل و نقل و عوارض شهری، حاشیه سود ساخت و ساز را به شدت فشرده کرده است. در عین حال نبود چشم انداز روشنی از آینده بازار مسکن، انگیزه سرمایه گذاری را در این بخش تضعیف کرده است.

نتیجه عملی این وضع آن است که انبوه سازان خرید مقاطع فولادی را تا جایی که ممکن است به تاخیر می اندازند. این رفتار در کوتاه مدت فشار نزولی بر قیمت دارد، اما تاخیر در خرید لزوماً به معنای از بین رفتن تقاضاست. روزی که پروژه ها از حالت تعلیق خارج شوند، بازار با انفجار تقاضای انباشته مواجه خواهد شد.

همچنین باید توجه داشت که قیمت مسکن رابطه ای مستقیم با آهن آلات دارد. افزایش قیمت تیرآهن و میلگرد، هزینه تمام شده واحدهای مسکونی را بالا می برد و این به نوبه خود بر قدرت خرید متقاضیان مسکن فشار می آورد؛ یعنی یک حلقه منفی معیوب که رکود را تشدید می کند.

بررسی وضعیت صادرات فولاد

صادرات فولاد ایران در سال های اخیر به دلیل تحریم ها و محدودیت های بانکی با چالش های جدی روبه رو بوده، اما بخشی از تولید از مسیرهای غیررسمی یا بازارهای همسایه راه خروج پیدا کرده است. بیلت و اسلب ایرانی در برخی محاسبات جهانی به عنوان معیار قیمت گذاری در نظر گرفته می شوند، چیزی که نشان دهنده جایگاه مهم ایران در زنجیره تامین جهانی فولاد است.

اما چند چالش جدی بر سر راه صادرات وجود دارد. اول اینکه قیمت داخلی میلگرد در بورس کالا با سقف ۱۰ درصد پایین تر از نرخ صادراتی تعیین می شود؛ این یعنی تولیدکنندگان ترغیب می شوند برای فروش داخلی اولویت قائل شوند و صادرات تنها در مقاطعی که دلار و نرخ های جهانی در سطح بالایی هستند توجیه اقتصادی دارد. دوم اینکه با شدت گرفتن تحریم ها، مسیرهای صادراتی محدودتر شده اند. سوم، حذف تدریجی نام ایران از برخی گزارش های مهم جهانی صنعت فولاد، جایگاه بین المللی این صنعت را تضعیف کرده است.

در صورت بهبود روابط بین المللی، تقویت صادرات می تواند یکی از عوامل مثبت برای صنعت فولاد باشد؛ زیرا با جذب خریداران خارجی، فشار مازاد عرضه داخلی کاهش می یابد و قیمت های داخلی تثبیت می شوند.

تحلیل اثر محدودیت های انرژی بر تولید فولاد

محدودیت برق و گاز یکی از پایدارترین چالش های صنعت فولاد ایران طی سال های اخیر بوده است. کارخانه های فولادی، به ویژه آنهایی که از روش کوره قوس الکتریکی استفاده می کنند، مصرف کنندگان بزرگ برق هستند. در تابستان که تقاضای برق خانگی و تجاری به اوج می رسد، برق کارخانه ها قطع یا محدود می شود و عملاً بخشی از ظرفیت تولید از دسترس خارج می شود.

این محدودیت در کوتاه مدت منجر به کاهش عرضه محصولات نهایی می شود که یک عامل قیمتی صعودی است. اما در میان مدت اگر این اختلال در تولید طولانی شود، ممکن است برخی کارخانه ها با بحران نقدینگی مواجه شوند و مجبور به فروش موجودی ها با تخفیف شوند که اثر عکس دارد.

علاوه بر برق، محدودیت گاز نیز چالشی جدی برای واحدهایی است که از کوره های مبتنی بر گاز استفاده می کنند. هزینه تولید فولاد با تامین گاز از شبکه و هزینه تولید با سوخت های جایگزین اختلاف قابل توجهی دارد و این فشار هزینه ای مستقیماً بر قیمت تمام شده هر تن فولاد اثر می گذارد.

دیدگاه فعالان بازار فولاد و رفتار خریداران

فعالان بازار فولاد در تیر ۱۴۰۵ رفتاری محتاط تر از همیشه دارند. دیگر کمتر کسی حاضر است بر اساس انتظارات صعودی، موجودی بزرگی تجمیع کند. این رفتار که از آن به «خرید تیراژ کوتاه» یاد می کنند، در واقع واکنشی به شرایط پرنوسانی است که بازار در سال های اخیر تجربه کرده است.

تولیدکنندگان از سویی با افزایش هزینه مواد اولیه و از سویی با کاهش قیمت محصولات نهایی فشرده می شوند. استراتژی اکثر آنها حفظ سطح نرخ ها از طریق مدیریت عرضه است، نه کاهش ارادی قیمت. اما اگر مازاد عرضه در بورس کالا ادامه یابد، این مقاومت در نهایت خواهد شکست.

معامله گران خرده فروش و توزیع کنندگان نیز به شدت به اخبار سیاسی واکنش نشان می دهند. کوچک ترین سیگنالی درباره مذاکرات دیپلماتیک، نرخ ارز یا وضعیت صادرات بلافاصله در رفتار خریداران منعکس می شود. این حساسیت بالا نشانه ای از بلوغ فعالان بازار است اما در عین حال نوسانات کوتاه مدت را تشدید می کند.

سناریوی کوتاه مدت بازار آهن

در افق یک تا چهار هفته پیش رو، محتمل ترین سناریو ادامه تثبیت نسبی قیمت هاست. خریداران در حال ارزیابی شرایط جدید هستند و تولیدکنندگان نیز از ایجاد نوسان های تازه پرهیز می کنند. اگر نرخ ارز در محدوده کنونی ثابت بماند و اخبار سیاسی شوک دهنده ای رخ ندهد، بازار احتمالاً در یک محدوده قیمتی ضیق نوسان خواهد داشت.

عامل کلیدی در این بازه کوتاه، بودجه عمرانی دولت و میزان تزریق پول به پروژه های زیرساختی است. اگر دولت در تیر و مرداد بودجه های عمرانی را آزاد کند، می تواند تکانه ای مثبت به تقاضا بدهد. در غیر این صورت، فشار نزولی قیمت ها ادامه خواهد داشت.

سناریوی میان مدت بازار آهن

در افق سه تا شش ماه، سه متغیر اصلی تعیین کننده خواهند بود؛ اول نرخ ارز که اگر به کانال های بالاتر برود، بازار را صعودی می کند و اگر کاهش یابد، فشار نزولی ایجاد خواهد کرد. دوم وضعیت محدودیت انرژی در تابستان که در صورت جدی بودن، عرضه را کاهش و قیمت را بالا می برد. سوم روند مذاکرات دیپلماتیک که اگر به گشایش منجر شود، صادرات تقویت می شود و فشار مازاد عرضه داخلی کاهش می یابد.

همچنین وضعیت قیمت های جهانی فولاد را نباید نادیده گرفت. بازار جهانی تحت تاثیر رکود بخش مسکن چین و تعرفه های آمریکایی قرار دارد. هر نوسان جدی در قیمت بیلت و اسلب جهانی بر نرخ های پایه بورس کالای ایران اثر می گذارد.

ریسک های پیش روی بازار آهن

شاخص فلاکت اقتصادی به قله ای پنج ساله رسیده و فشار تورم بر بازار کار آشکار است؛ این موضوع قدرت خرید مصرف کنندگان فولاد را در بخش ساخت و ساز کاهش می دهد. ریسک دیگر تداوم تحریم هاست که علاوه بر محدود کردن صادرات، دسترسی به فناوری های نوین تولید را دشوار می کند. محدودیت انرژی در تابستان نیز ریسک کاهش تولید را ایجاد می کند. در سطح جهانی، تعرفه های آمریکا بر فولاد چین و اروپا می توانند بازارهای منطقه ای را تحت فشار بگذارند و رقابت پذیری فولاد ایران را دشوارتر کنند.

فرصت های احتمالی سرمایه گذاری در فولاد

در چنین بازاری با نوسانات بالا، فرصت هایی هم وجود دارد. اول، سهام شرکت های فولادی مانند فولاد مبارکه پس از یک دوره اصلاح قابل توجه، از نظر ریسک به ریوارد در محدوده های جذاب تری قرار گرفته اند. دوم، خریداران که اکنون از ورود به بازار پرهیز می کنند، در صورت روشن تر شدن چشم انداز، فرصتی برای خرید مقاطع فولادی با قیمت های پایین تر از اوج سال خواهند داشت. سوم، کمبود عرضه شمش بلوم در بورس کالا می تواند برای کسانی که موجودی شمش دارند، فرصتی برای فروش در قیمت های بهتر فراهم کند.

چشم انداز بازار فولاد در هفته آینده

سناریوی اول: ثبات نسبی با تمایل نزولی خفیف

اگر نرخ ارز بدون تغییر جدی بماند و اخبار سیاسی جدیدی وارد بازار نشود، قیمت های میلگرد و تیرآهن احتمالاً در همین محدوده باقی می مانند یا حداکثر ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ تومان کاهش می یابند. حجم معاملات بورس کالا پایین خواهد بود و فضای انتظار ادامه خواهد داشت. احتمال وقوع این سناریو را می توان حدود ۴۵ درصد ارزیابی کرد.

سناریوی دوم: تقویت تقاضا و بازگشت اندک قیمت ها

اگر پروژه های عمرانی دولتی فعال تر شوند یا اخبار مثبتی از مذاکرات دیپلماتیک وارد بازار شود، خریداران اندکی شجاع تر می شوند. در این سناریو میلگرد ممکن است ۵۰۰ تا ۱۵۰۰ تومان رشد کند و حجم معاملات بورس کالا بهبود یابد. احتمال وقوع این سناریو را می توان حدود ۳۰ درصد دید.

سناریوی سوم: تشدید فشار نزولی

اگر دلار کاهش بیشتری داشته باشد، بورس کالا نرخ پایه را اصلاح کند و تقاضا ضعیف تر شود، بازار می تواند وارد یک موج نزولی کوتاه مدت شود. در این حالت میلگرد ممکن است ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ تومان کاهش بیشتری را ثبت کند. احتمال این سناریو حدود ۲۵ درصد است.

نظر کارشناسی ایران فلز و جمع بندی تحلیل بازار فولاد در این هفته

بازار فولاد ایران در تیر ۱۴۰۵ در یک تناقض ساختاری گیر کرده است؛ هزینه تولید بالا می رود اما تقاضا ضعیف است. در بلندمدت، تورم ساختاری اقتصاد ایران تضمین می کند که سطح کلی قیمت ها در مسیر صعودی قرار داشته باشد. اما اینکه این رشد در چه زمانی اتفاق بیفتد و با چه شدتی باشد، به سه متغیر بستگی دارد.

اول، نرخ ارز؛ در صورتی که دلار کانال ۲۰۰ هزار تومان را رد کند، موج صعودی پرقدرتی در بازار فولاد شکل می گیرد. دوم، محدودیت انرژی در تابستان؛ اگر این محدودیت ها شدید باشند، عرضه کاهش می یابد و قیمت تحت فشار صعودی قرار می گیرد. سوم، وضعیت دیپلماتیک؛ گشایش در روابط بین المللی می تواند از دو طریق بازار را تغییر دهد؛ از یک سو کاهش دلار فشار نزولی ایجاد می کند، از سوی دیگر تقویت صادرات و کاهش فشار مازاد عرضه داخلی قیمت را حمایت می کند.

توصیه ایران فلز به فعالان بازار آن است که در این شرایط از خریدهای احتیاطی بزرگ خودداری کنند، خریدهای پروژه ای را به صورت مرحله ای انجام دهند و نرخ ارز و اخبار سیاسی را به عنوان مهم ترین قطب نمای بازار جدی بگیرند. صنعت فولاد ایران زیرساخت تولیدی قوی دارد؛ آنچه بازار را ناپایدار می کند سیاست گذاری ارزی و انرژی است نه ضعف ذاتی این صنعت.