وال پست چیست؟ اجزا، انواع و معنی وال پست ساختمان

در صنعت ساختمان سازی ایران، بسیاری از پروژه ها به دلیل اجرای نادرست یا حذف برخی اجزا در برابر زلزله آسیب پذیر می مانند. یکی از مهم ترین این اجزا که نقش حیاتی در ایمنی دیوارهای غیرسازه ای دارد، وال پست است. وال پست یا همان وادار، پروفیل فلزی است که دیوارهای بدون نقش باربر را به اسکلت اصلی ساختمان متصل می کند تا در برابر نیروهای جانبی مانند زلزله و باد مقاوم بمانند.

اهمیت وال پست در سازه تا آنجاست که رعایت نکات اجرای آن، مطابق با الزامات استاندارد ۲۸۰۰، برای اخذ و گرفتن پایان کار ساختمان الزامی است. زلزله آبان ۱۳۹۶ کرمانشاه نشان داد که بخش زیادی از تخریب ساختمان های مسکن مهر ناشی از عدم اجرای صحیح وال پست بوده است. از آن زمان، توجه مهندسان ایرانی به این المان حساس بیش از پیش جلب شده است.

در این مقاله از ایران فلز، به صورت جامع با وال پست، انواع آن بر اساس جنس، شکل مقطع و نحوه نصب، روش های اجرا در سازه های مختلف، آیین نامه های مربوطه و قیمت اجرا آشنا می شوید.

محاسبه آنلاین وال پست ساختمان

وال پست چیست؟

وال پست (Wall Post) یا وادار، نوعی پروفیل ساختمانی است که برای بهبود مقاومت دیوارهای غیرسازه ای در برابر نیروهای جانبی به کار می رود. این المان دیوارهای غیرسازه ای را به اسکلت اصلی ساختمان متصل می کند تا دربرابر زلزله و باد از خود مقاومت نشان دهند.

دیوارهای غیرسازه ای دیوارهایی هستند که نقش باربر ندارند و صرفاً برای تفکیک فضا یا پوشش ساختمان ساخته می شوند. این دیوارها اگر به درستی به اجزای اصلی ساختمان (کف، سقف یا ستون ها) مهار نشده باشند، در زمان زلزله نه تنها دچار ترک یا شکست می شوند، بلکه برای ساکنین و سایر اجزای سازه نیز خطرساز می شوند.

اجزای وال پست

وال پست از چند جزء اصلی تشکیل شده است:

• پروفیل فلزی اصلی: معمولاً نبشی، ناودانی یا قوطی فولادی که ستون فقرات وال پست را تشکیل می دهد.
• صفحه زیر وال پست (Base Plate): قطعه فلزی که برای اتصال محکم پروفیل به کف یا سازه استفاده می شود.
• اتصالات: شامل پیچ، رول پلاک، انکرشیمیایی یا اتصالات جوشی برای محکم کردن پروفیل به سازه.
• ملات های مخصوص: برای پر کردن فضای بین پروفیل و دیوار و ایجاد یکپارچگی.

عملکرد سازه ای وال پست

وال پست با محدود کردن حرکت های جانبی دیوار، از واژگونی و شکست آن جلوگیری کرده و نیروهای وارده را در امتداد ارتفاع دیوار پخش می کند. این المان در دیوارهای بلند یا در مناطق با خطر لرزه ای بالا، نقش یک مهاربند جانبی را ایفا می کند.

معنی وال پست ساختمان

وال پست در فارسی به «وادار» نیز شناخته می شود. کلمه وال پست از ترکیب دو واژه انگلیسی Wall (دیوار) و Post (ستون یا پایه) تشکیل شده است. این نام گذاری به خوبی ماهیت این المان را نشان می دهد: ستون فرعی درون دیوار.

در اصطلاح فنی و آیین نامه ای، وال پست به پروفیل یا قطعه فلزی اطلاق می شود که با هدف تقویت دیوارهای غیرسازه ای و مهار آن ها به اسکلت اصلی، درون یا کنار این دیوارها قرار می گیرد. در بعضی متون مهندسی ایرانی از واژه «وادار» برای اشاره به همین المان استفاده می شود و هر دو اصطلاح مترادف یکدیگر هستند.

انواع وال پست

وال پست بر اساس معیارهای مختلف به دسته بندی های گوناگونی تقسیم می شود. آشنایی با این دسته بندی ها به مهندسان، پیمانکاران و خریداران کمک می کند تا متناسب با نوع پروژه، مناسب ترین گزینه را انتخاب کنند.

انواع وال پست بر اساس جنس

وال پست گالوانیزه

وال پست گالوانیزه از ورق فولادی تهیه شده که در فرآیند گالوانیزاسیون با لایه ای از روی پوشش داده شده است. این پوشش از زنگ زدگی جلوگیری می کند و عمر مفید بیشتری نسبت به ورق سیاه دارد.

کاربرد اصلی وال پست گالوانیزه در محیط های مرطوب، دیوارهای خارجی و ساختمان هایی است که در معرض رطوبت بالا قرار دارند. قیمت وال پست گالوانیزه به دلیل هزینه فرآیند پوشش دهی بالاتر از ورق سیاه است، اما ماندگاری آن را توجیه می کند.

وال پست فولادی (ورق سیاه)

وال پست ورق سیاه از فولاد ST37 ساخته می شود و رایج ترین نوع وال پست در بازار ایران است. این نوع در پروژه های داخلی و محیط هایی با رطوبت کم پرکاربردتر است. قیمت پایین تر و دسترسی آسان تر از مزایای اصلی این نوع وال پست به شمار می رود. البته در نظر داشته باشید که قیمت ورق سیاه به طور مستقیم بر روی این نوع وال پست تاثیر گذار است.

برای استفاده در محیط های مرطوب یا دیوارهای خارجی، معمولاً توصیه می شود که پس از نصب، رنگ ضد زنگ روی آن اعمال شود تا از خوردگی جلوگیری گردد.

انواع وال پست بر اساس شکل مقطع

وال پست نبشی

وال پست نبشی از پروفیل نبشی فولادی (L-Shaped) ساخته می شود. این نوع به دلیل سهولت در جوشکاری و نصب، رایج ترین مقطع مورد استفاده در وال پست است. نبشی اغلب به صورت پشت به پشت (دوبل نبشی) یا منفرد استفاده می شود.

نبشی های ۴، ۵ و ۶ رایج ترین سایزهای مورد استفاده در وال پست هستند. نبشی به دلیل وزن کم و استحکام مناسب، گزینه اقتصادی برای بیشتر پروژه هاست.

وال پست ناودانی

وال پست ناودانی از پروفیل ناودانی (U-Shaped) ساخته می شود. این نوع ظرفیت تحمل بار بالاتری نسبت به نبشی دارد و برای دیوارهای بلندتر یا دیوارهایی با نیروی جانبی بیشتر مناسب تر است.

ناودانی به دلیل شکل مقطع باز خود، اتصال دیوار را ساده تر می کند و در اجرای وال پست در سوله ها و سازه های صنعتی کاربرد فراوانی دارد.

انواع وال پست بر اساس نحوه نصب

وال پست عمودی

وال پست عمودی رایج ترین نوع نصب است. پروفیل به صورت قائم از کف تا سقف (یا از تیر پایین تا تیر بالا) امتداد می یابد و در هر دو انتها به سازه اصلی متصل می شود.

اجرای وال پست به صورت عمودی در دیوارهایی با طول بیشتر از ۴ متر الزامی است. این نوع نصب بهترین عملکرد را در برابر نیروهای جانبی ناشی از زلزله دارد.

وال پست افقی

وال پست افقی به صورت موازی با کف در ارتفاع میانی دیوار نصب می شود. این نوع در دیوارهایی که ارتفاع زیاد دارند استفاده می شود تا از کمانش و خمش دیوار در میانه ارتفاع جلوگیری کند.

برای دیوارهایی با ارتفاع بیشتر از ۳.۵ متر، اجرای وال پست افقی الزامی است. فاصله نصب وال پست افقی معمولاً در ارتفاع میانی دیوار در نظر گرفته می شود.

وال پست ترکیبی

در دیوارهای بلند و گسترده، ترکیب وال پست عمودی و افقی به صورت توام به کار می رود. این شبکه ترکیبی، شبیه یک قاب فولادی درون دیوار عمل می کند و بالاترین سطح مقاومت را ایجاد می کند. وال پست ترکیبی مخصوصاً برای دیوارهای بزرگ، دیوارهای بیرونی یا ساختمان های حساس به زلزله پیشنهاد می شود.

انواع وال پست بر اساس نحوه اجرا

وال پست کناری (لبه ای)

در این روش، پروفیل وال پست در کنار دیوار و در تماس مستقیم با آن قرار می گیرد. وال پست لبه ای معمولاً در اتصال دیوار به ستون و انتهای دیوارها استفاده می شود.

وال پست منقطع

وال پست منقطع به جای آنکه به صورت یکپارچه از کف تا سقف امتداد داشته باشد، در فواصل معین به صورت قطعات جداگانه نصب می شود. این روش در مواردی که محدودیت اجرایی وجود دارد یا دیوار دارای بازشوهای متعدد است، به کار می رود. جنس وال پست منقطع معمولاً ناودانی است.

کاربردهای وال پست

وال پست در موقعیت های مختلف ساختمانی کاربرد دارد. مهم ترین کاربردهای این المان عبارتند از:

• میانقاب ها: وال پست در محدوده داخلی قاب های فولادی یا بتنی به کار می رود و عملکرد لرزه ای میانقاب را بهبود می بخشد.
• تقاطع دیوارهای غیرسازه ای: در محل تلاقی دیوارهای داخلی و خارجی، وال پست نقش اتصال و یکپارچه سازی را ایفا می کند.
• کنار بازشوها: در مجاورت درب ها و پنجره ها، دیوار به دلیل قطع شدن نیاز به مهار بیشتری دارد. نصب وال پست در این مناطق از ترک خوردگی و شکست جلوگیری می کند.
• جان پناه ها: دیوارهای کوتاه بالای بام (جان پناه) به دلیل قرار گرفتن در معرض مستقیم باد و نیروی زلزله، نیازمند وال پست هستند.
• دیوارهای بلند بین ستون ها: هنگامی که فاصله بین ستون ها زیاد باشد یا طول دیوار از حد مشخصی بیشتر شود، بدون وال پست دیوار ممکن است تاب بردارد یا کج شود.
• دیوارهای خارجی: دیوارهای نمای ساختمان در معرض فشار مستقیم باد قرار دارند و استفاده از وال پست برای مهار آن ها ضروری است.
• مقاوم سازی ساختمان های قدیمی: وال پست در پروژه های نوسازی و مقاوم سازی ساختمان های قدیمی که فاقد مهاربندی استاندارد هستند، می تواند بدون نیاز به تخریب گسترده، مقاومت سازه را افزایش دهد.

روش و نحوه اجرای وال پست

اجرای وال پست در مرحله سفت کاری سازه انجام می شود و پیش از شروع دیوارچینی باید برنامه ریزی و جانمایی دقیق آن انجام شده باشد. مکان یابی صحیح وال پست تاثیر مستقیمی بر مقاومت دیوار دارد. محل های مناسب برای اجرا شامل انتهای دیوارها (اتصال دیوار به ستون)، فواصل مشخص در دیوارهای بلند (معمولاً هر ۵ تا ۶ متر)، دیوارهای مجاور بازشوها و تقاطع دیوارهای داخلی و خارجی است.

اجرای وال پست در سازه بتنی

در سازه های بتنی، اجرای وال پست با نصب اتصالات (براکت فولادی سنگین یا انکربولت) روی ستون یا تیر بتنی آغاز می شود. پروفیل فلزی به این براکت ها جوش داده یا پیچ می شود. در این نوع سازه، اتصال مکانیکی مستقیم به تیر و ستون عملکرد بهتری دارد.

نکته مهم در اجرای وال پست در سازه بتنی، استفاده از انکرشیمیایی یا مکانیکی با کیفیت مناسب است. همچنین در انتهای بالایی وال پست باید از اتصال کشویی استفاده شود تا اجازه جابجایی نسبی طبقات وجود داشته باشد و وال پست از ضربه گیر سقف عمل نکند.

اجرای وال پست در اسکلت فلزی

در ساختمان های با اسکلت فلزی، پروفیل وال پست به تیرهای بالا و پایین دهانه متصل می شود. با ورود پیوست ششم آیین نامه ۲۸۰۰، نبشی کشی سرتاسری به عنوان یک روش وال پست کاملاً رد شد. امکان انجام جوشکاری برای نصب پروفیل به سقف در ساختمان های فلزی وجود ندارد و باید از اتصالات کشویی برای این منظور استفاده شود.

مراحل اجرا در اسکلت فلزی: ابتدا محل نصب علامت گذاری می شود، سپس براکت های اتصالی به تیرهای فلزی جوش داده می شوند، پروفیل وال پست در جای خود قرار می گیرد و در انتهای پایینی محکم و در انتهای بالایی با اتصال کشویی مهار می شود.

اجرای وال پست در سوله

در سوله ها، وال پست نقش ستون های فرعی را ایفا می کند که سطح بادگیر ستون های اصلی را کاهش داده و به عنوان حمایتی برای دیوارهای پیرامونی در مقابل نیروی باد و زلزله عمل می کنند. وال پست های عمودی در دهانه های بزرگ از روی تیر پایین به زیر تیر بالا جوش داده می شوند و تشکیل یک قاب می دهند. عدم اجرای وال پست در سوله بسیار خطرناک است، چرا که دیوارهای سوله مستقیماً در معرض فشار باد هستند.

اجرای وال پست در دیوار هبلکس

دیوارهای هبلکس (AAC) به دلیل وزن سبک، حساسیت بیشتری در برابر نیروهای جانبی دارند. برای اجرای وال پست در دیوار هبلکس، ابتدا محل نصب اجزا بر اساس نقشه مشخص می شود. برای وال پست هبلکس، وال پست سبک فلزی با براکت سبک و انکرشیمیایی مناسب تر است.

گام های اجرا: آماده سازی سطح و بررسی صاف بودن آن، علامت گذاری محل پروفیل ها، سوراخ کاری و نصب رول پلاک ها (با دقت به اینکه رول پلاک ها حداقل ۵ سانتیمتر از لبه بلوک فاصله داشته باشند)، نصب پروفیل وال پست و اتصال آن به سازه اصلی، و اجرای دیوارچینی هبلکس در اطراف پروفیل نصب شده.

نحوه اجرای وال پست دیوارهای خارجی

دیوارهای خارجی به دلیل قرار گرفتن در معرض مستقیم باد، باران و نیروهای محیطی، نیازمند دقت بیشتری در اجرای وال پست هستند. در این دیوارها باید از مواد ضدزنگ یا پروفیل گالوانیزه استفاده شود. همچنین عایق کاری و آب بندی اطراف پروفیل برای جلوگیری از نفوذ رطوبت ضروری است. اتصال وال پست به سازه اصلی در این دیوارها باید بسیار محکم تر از دیوارهای داخلی باشد.

آیین نامه استفاده از وال پست در ساختمان و استاندارد وال پست

مهم ترین مرجع برای اجرای وال پست، استاندارد ۲۸۰۰ ایران (آیین نامه ایمنی ساختمان ها در برابر زلزله) و به خصوص پیوست ششم آن (طراحی لرزه ای اجزای غیرسازه ای معماری) است. علاوه بر این، مباحث ۱۰ و ۲۸ مقررات ملی ساختمان نیز ضوابطی در خصوص ضخامت، نوع اتصال و فاصله گذاری وال پست ها دارند.

مهم ترین الزامات آیین نامه ای عبارتند از:

• فاصله وال پست ها: وال پست های عمودی در دیوارهای بلند معمولاً در فواصل ۵ تا ۶ متری اجرا می شوند.
• اجرای عمودی: در صورتی که طول دیوار بیشتر از ۴ متر باشد، اجرای وال پست عمودی الزامی است.
• اجرای افقی: برای دیوارهای با ارتفاع بیشتر از ۳.۵ متر، اجرای وال پست افقی الزامی است.
• اتصال کشویی: اتصال بالایی وال پست باید به گونه ای طراحی شود که اجازه جابجایی نسبی طبقات را بدهد (اتصال کشویی).
• عدم تکیه بر سقف: وال پست نباید به عنوان تکیه گاه سقف عمل کند و باید فاصله ای بین انتهای وال پست و سقف وجود داشته باشد.

ساختمان هایی که بدون وال پست ساخته می شوند، تایید آیین نامه ۲۸۰۰ و سازمان نظام مهندسی را دریافت نخواهند کرد و پایان کار به آن ها تعلق نمی گیرد.

قیمت اجرای وال پست چقدر است؟

قیمت اجرای وال پست به عوامل متعددی بستگی دارد و نمی توان یک رقم ثابت برای همه پروژه ها اعلام کرد. و از آنجایی که محاسبه آنلاین هزینه ساخت ساختمان تاثیر پذیر است از قیمت وال پست، پس از اصلی ترین عوامل موثر بر قیمت اجرای وال پست میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

1. جنس پروفیل: وال پست از ورق گالوانیزه به دلیل پوشش ضدزنگ، هزینه بالاتری نسبت به ورق سیاه ST37 دارد.
2. ابعاد و ضخامت: هرچه ضخامت و عرض پروفیل بیشتر باشد، وزن و مصرف مواد اولیه بالاتر رفته و هزینه نهایی افزایش می یابد.
3. متراژ پروژه: قیمت اجرای وال پست به صورت متری محاسبه می شود. در پروژه های بزرگ معمولاً تخفیف حجمی لحاظ می شود.
4. دستمزد پیمانکار: هزینه اجرا بر اساس میزان سختی کار، ارتفاع دیوار و شرایط محل پروژه متغیر است.
5. موقعیت مکانی: فاصله پروژه از محل تامین کننده یا کارگاه ساخت وال پست بر هزینه حمل و نقل تاثیر می گذارد.

به عنوان راهنمای کلی، دستمزد نصب وال پست با نبشی شماره ۶ با ورق تا ۳ متر طول از ۸۵ هزار تومان به ازای هر شاخه آغاز می شود. ارقام قطعی و روز باید مستقیماً از پیمانکاران و تامین کنندگان معتبر استعلام شود، زیرا قیمت آهن آلات و دستمزدها دائماً در حال تغییر هستند.

در مقایسه با روش وال مش، وال پست های فلزی به دلیل استفاده از مصالح فولادی، هزینه اجرایی بالاتری دارند؛ اما قیمت اجرای وال پست در مقایسه با سایر موارد اجرایی سازه عدد قابل توجهی نیست و با توجه به نقش آن در ایمنی لرزه ای ساختمان، سرمایه گذاری مقرون به صرفه ای محسوب می شود.

جمع بندی

وال پست یا وادار، یکی از اجزای حیاتی در ساختمان سازی مدرن ایران است که نقش بی جایگزینی در مقاوم سازی دیوارهای غیرسازه ای در برابر زلزله و باد دارد. این المان که از پروفیل های فلزی مانند نبشی و ناودانی ساخته می شود، در انواع مختلف بر اساس جنس، شکل مقطع و نحوه نصب در بازار موجود است و در هر نوع سازه ای اعم از بتنی، فلزی، سوله و دیوارهای هبلکس قابل اجراست.

رعایت الزامات آیین نامه ۲۸۰۰ و مقررات ملی ساختمان در اجرای وال پست نه یک انتخاب، بلکه یک الزام قانونی است. پروژه هایی که بدون وال پست اجرا شوند، پایان کار دریافت نخواهند کرد. مهم تر از جنبه قانونی، ایمنی جانی ساکنین ساختمان در برابر زلزله است که خرابی های زلزله کرمانشاه ۱۳۹۶ به خوبی آن را نشان داد.

برای دریافت مشاوره در انتخاب پروفیل مناسب وال پست، استعلام قیمت روز نبشی و ناودانی فولادی یا اطلاع از موجودی انبار، با کارشناسان ایران فلز در تماس باشید. ایران فلز با ارائه طیف گسترده ای از پروفیل های آهنی و فولادی مورد نیاز صنعت ساختمان، در کنار شما خواهد بود.