محدودیت های مکرر برق صنایع، این روزها به یکی از چالش های جدی بازار آهن و فولاد ایران تبدیل شده است. این موضوع در شرایطی که مجموعه فولاد خوزستان در مرحله حساس بازسازی و راه اندازی مجدد تجهیزات آسیب دیده قرار دارد، ابعاد تازه ای به خود گرفته است.
کارشناسان صنعت بر این نکته تاکید دارند که قطع برق در این مقطع صرفاً توقف موقت خطوط تولید نیست؛ بلکه وقفه ای مستقیم در فرآیند احیای یک صنعت راهبردی است که زنجیره ای گسترده از معادن، حمل و نقل، کارخانه های نورد، پروژه های عمرانی و پیمانکاری را تغذیه میکند.
قطع برق صنایع فولاد؛ بار ناترازی انرژی بر دوش تولیدکنندگان آهن آلات
ناترازی انرژی در ایران پدیده تازه ای نیست، اما در سال های اخیر فشار آن بر صنایع سنگین به ویژه فولاد به شکل محسوسی افزایش یافته است. کارخانه های فولادسازی به دلیل ماهیت فرآیند ذوب و احیا، از پرمصرف ترین واحدهای صنعتی کشور به شمار میروند؛ قطع یا محدودیت برق در این واحدها مستقیماً به توقف کوره های قوس الکتریکی، خطوط آهن اسفنجی و واحدهای ریخته گری مداوم منجر میشود.
در شرایط عادی، این محدودیت ها به کاهش نرخ بهره برداری، تاخیر در تحویل سفارش ها و افزایش قیمت تمامشده تولید شمش فولاد و بیلت ترجمه میشوند. اما در شرایط پس از بحران، که کارخانه فولاد خوزستان به طور همزمان با بازسازی تجهیزات و بازگشایی خطوط تولید دست و پنجه نرم میکند، این محدودیتها هزینهای مضاعف دارند.
فولاد خوزستان؛ بازسازی در سایه بیبرقی
کارخانه فولاد خوزستان به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان فولاد خام کشور، در حال طی کردن مسیر دشوار احیای ظرفیت های عملیاتی آسیب دیده است. در این مرحله، برق صرفاً عامل تولید محصول نیست؛ بخشی از آن برای تامین انرژی فرآیندهای راه اندازی مجدد تجهیزات، کالیبراسیون خطوط نورد و تامین نیاز واحدهای جانبی مورد نیاز است.
تجربه بازسازی بزرگ ترین کارخانه های فولادی جهان نشان میدهد که هرگونه وقفه در تامین انرژی در مرحله Commissioning و Ramp-up، میتواند بازگشت به ظرفیت کامل تولید را ماه ها به تعویق بیندازد. در صنعت فولاد، هر روز تاخیر در بازگشت به ظرفیت نصب شده به معنای از دست دادن سهم بازار، نقدینگی و مشتریان صادراتی است.
اثر قطع برق بر زنجیره آهن و فولاد ایران
صنعت فولاد به تنهایی عمل نمیکند. توقف یا کاهش تولید در یک کارخانه فولادساز بزرگ مثل فولاد خوزستان، موج خود را در سراسر زنجیره منتقل میکند:
- معادن سنگ آهن: کاهش تقاضا برای سنگ آهن، کنسانتره و گندله
- کارخانه های نورد: کاهش عرضه شمش فولاد و بیلت به بازار داخلی، فشار بر قیمت میلگرد و تیرآهن
- بازار ورق فولادی: احتمال کاهش عرضه اسلب و بهدنبال آن فشار بر ورق سیاه و گالوانیزه
- پروژه های عمرانی و پیمانکاران: کاهش دسترسی به مصالح فولادی با نرخ مناسب
- صادرات فولاد: از دست دادن تعهدات قراردادی با مشتریان خارجی
ناترازی انرژی و سیاست گذاری در بخش فولاد
در حال حاضر، وزارت نیرو در ساعات اوج مصرف اقدام به قطع یا کاهش توان برق واحدهای صنعتی از جمله فولادسازان میکند. این رویه در قالب قراردادهای دیماند و برنامه های پیک سایی اعمال میشود. اما منتقدان این سیاست معتقدند که در شرایط خاص اقتصادی و پس از بحران، اعمال یکسان این محدودیت ها برای تمام واحدها بدون در نظر گرفتن وضعیت ویژه آن ها، هزینها ی نامتناسب بر اقتصاد کلان وارد میکند.
برخی کارشناسان پیشنهاد میدهند که وزارت نیرو برای صنایع در حال بازسازی، سازوکار اولویت بندی ویژه ای تعریف کند؛ مشابه آنچه در دوران بازسازی پس از جنگ در اقتصادهای مختلف جهان تجربه شده است.
تحلیل و بررسی ایران فلز از اثر بیبرقی بر بازار فولاد و آهن آلات ایران
موضوع قطع برق صنایع فولاد از زاویه بازار آهن آلات، چند نکته کلیدی دارد که برای فعالان این صنعت اهمیت دارد:
اثر بر قیمت میلگرد و شمش فولاد: هر بار که خطوط تولید کارخانه های بزرگ فولادساز مانند فولاد خوزستان متوقف یا کم ظرفیت میشوند، عرضه شمش فولاد در بازار داخلی کاهش مییابد. این کاهش عرضه به طور معمول فشار صعودی بر قیمت میلگرد، قیمت تیرآهن و قیمت ورق سیاه وارد میکند. در مقطع کنونی که بازار آهن آلات ایران در تلاش برای تثبیت قیمت هاست، این عامل میتواند نوسانات قیمتی را تشدید کند.
صادرات فولاد در خطر: ایران در سال های اخیر تلاش قابل توجهی برای توسعه بازارهای صادراتی فولاد داشته است. قطع مداوم برق تولیدکنندگان اصلی، پایبندی به تعهدات صادراتی را دشوار میکند. مشتریان خارجی که با تاخیر در تحویل روبه رو شوند، احتمالاً به تامین کنندگان جایگزین روی میآورند و این به معنای از دست دادن ارزآوری برای کشور است.
تاثیر بر بورس کالا: کاهش عرضه شمش فولاد و بیلت در بورس کالا بهدلیل محدودیت تولید، میتواند رقابت را در عرضه ها افزایش دهد و قیمت کشف شده در بورس را بالا ببرد. این خود فشاری مضاعف بر کارخانه های نورد و مصرفکنندگان پاییندست زنجیره است.
بیشتر بخوانید: بازگشت تقاضا به بورس کالا؛ میلگرد و شمش فولاد ۱۰۰ درصد فروش رفتند
سناریوهای احتمالی آینده: اگر وزارت نیرو برای صنایع آسیب دیده از بحران تدبیر ویژه ای نیندیشد، احتمال میرود که روند بازسازی فولاد خوزستان به مراتب کندتر از برنامه پیش برود. در این صورت کمبود عرضه شمش در بازار داخلی میتواند به یک فشار ساختاری بر قیمت محصولات فولادی تبدیل شود. در مقابل، اگر این صنعت در لیست اولویت های تامین انرژی قرار گیرد، بازگشت سریع تر ظرفیت میتواند در کوتاه مدت به تثبیت قیمت آهن آلات کمک کند.
جمع بندی
قطع برق صنایع فولاد در شرایط معمول هزینه ای قابل محاسبه دارد؛ اما در مقطعی که کارخانه ای مانند فولاد خوزستان در حال بازسازی است، این هزینه چندبرابر میشود و از مرز بنگاه اقتصادی فراتر رفته و به کل اقتصاد ملی منتقل میشود.
تامین پایدار انرژی برای صنایع راهبردی در حال بازسازی، نه یک لطف، بلکه یک ضرورت سیاست گذاری اقتصادی است. سیاست گذاران انرژی باید تفکیک روشنی میان واحدهای صنعتی در شرایط عادی و آن هایی که در مسیر احیا قرار دارند قائل شوند.
بازار آهن آلات ایران برای حفظ تعادل عرضه و قیمت به تولید پایدار فولاد نیاز دارد. هر تاخیر در بازگشت فولاد خوزستان به ظرفیت کامل، اثر خود را در قیمت میلگرد، تیرآهن، ورق و شمش فولاد نشان خواهد داد؛ و این اثر نهایتاً به مصرف کننده نهایی و پروژه های عمرانی کشور منتقل میشود.
